Tại khu vực miền Trung và miền Bắc, nhiều vùng nuôi tôm có diện tích nhỏ lẻ, lâu năm và phụ thuộc hoàn toàn vào nguồn nước giếng khoan nông (độ sâu từ 6 – 10m). Dưới tác động của thời tiết El Niño cực đoan, nắng nóng kéo dài, các mạch nước ngầm này đang bị ô nhiễm nghiêm trọng do sự thẩm thấu chất thải tích lũy từ nhiều vụ nuôi trước.
Thời tiết nắng nóng tiêu cực của Miền Trung và Miền Bắc đang là tác nhân làm cho dinh dưỡng và mật độ tảo trong nước trở nên rất khó kiểm soát, mặc dù đã tạt nhiều loại vi sinh, thay nước, giãm tảo, cho ăn kỹ, vv..
Vấn đề đang nằm ở đâu???
Hai chỉ số độc hại âm thầm xuất hiện nhưng ít được chú ý là: Hàm lượng hữu cơ (O.M – Organic Matter) và Chất rắn hòa tan tổng số (TDS – Total Dissolved Solids) cao.
- Dấu hiệu nhận biết và Hệ lụy trên ao nuôi
Nguồn nước nhiễm O.M và TDS cao đóng vai trò như một hỗn hợp “phân bón tạp”, khiến môi trường ao nuôi biến động phức tạp:
- Khó gây và giữ màu nước: Ngay giai đoạn đầu, tảo phát triển không theo định hình, lên rất nhanh nhưng tàn cũng nhanh. Xuất hiện nhiều loài tảo độc (tảo lam, tảo giáp) làm nước có màu nâu đậm hoặc xanh đậm thay vì tảo khuê, tảo lục.
- Hiệu ứng ngược khi thay nước: Thay nước giếng nhiễm tạp trong quá trình nuôi không giúp làm sạch ao mà ngược lại, càng kích thích tảo độc bùng phát, nước chuyển màu tím đỏ, làm giảm tính oxy hóa của môi trường.
- Vô hiệu hóa vi sinh: Môi trường thiếu oxy hóa khiến các loại vi sinh có lợi tạt xuống bị mất tác dụng, không thể phân hủy chất thải.
- Ảnh hưởng trực tiếp lên tôm: Tôm thường xuyên bị stress, biến đổi màu sắc cơ thể, yếu gan và rất dễ mắc các bệnh về đường ruột.
- Quy trình xử lý kỹ thuật thực hành (Từng bước)
Do các ao nuôi nhỏ lẻ thường không có ao lắng lớn, người nuôi cần tuân thủ nghiêm ngặt quy trình xử lý nước dưới đây để làm sạch O.M và hạ TDS trước khi thả giống:
Bước 1: Bơm nước và Kích tảo hấp thu dinh dưỡng tạp
- Thao tác: Bơm đầy nước giếng vào ao. Lập tức bón Dolomite kết hợp với phân D.A.P và bật hệ thống quạt nước liên tục trong 4 – 5 ngày.
- Mục đích: Kích thích tảo phát triển tối đa để chúng “ăn” hết lượng chất rắn hòa tan và dinh dưỡng tạp có sẵn trong nước giếng khi chưa có nguồn đạm từ thức ăn tôm.
Bước 2: Đốt chất hữu cơ và Triệt tiêu tảo xấu
- Thao tác: Sử dụng Thuốc tím (KMnO4) liều lượng thích hợp để oxy hóa mạnh (đốt cháy) hoàn toàn lượng hữu cơ còn tồn dư và làm sập lượng tảo xấu vừa kích lên ở Bước 1.
Hỗ trợ: Kết hợp đánh thêm vôi Canxi (CaCO3) để làm keo tụ chất lơ lửng, sau đó tiến hành siphon triệt để xác tảo và chất cặn bã ra khỏi ao.
Bước 3: Diệt khuẩn và Khử trùng nguồn nước
- Thao tác: Sử dụng các hóa chất có tính oxy hóa mạnh để diệt trừ mầm bệnh 1 lần nữa trong ao.
- Hóa chất khuyến cáo: Chọn một trong các loại sau: Chlorine, BKC, Glutaraldehyde, hoặc các dòng khử trùng phối hợp Ri – Biocide (Cty Rhino).
Bước 4: Khử độc và Rửa nước
- Thao tác: Đánh Sodium Thiosulfate hoặc các chế phẩm rửa nước như Ri – Pro.
- Mục đích: Khử sạch dư lượng hóa chất diệt khuẩn ở bước trước, trung hòa độc tố và làm “nhẹ” nước, giúp nước thông thoáng.
Bước 5: Cấy vi sinh và Gây lại màu nước chuẩn
- Thao tác: Sục khí và tạt vi sinh có lợi hàm lượng cao để thiết lập hệ vi sinh cho môi trường ao nuôi, hiệu chỉnh lại các chỉ số chất lượng nước trong ngưỡng tối ưu.
- Kết quả: Nước ao sẽ chuyển sang màu trà (tảo khuê) hoặc xanh đọt chuối (tảo lục) ổn định, sẵn sàng tiến hành thả giống.
Khuyến cáo thực tế: Nếu có điều kiện diện tích, người nuôi cố gắng thiết kế ít nhất 1 ao lắng nhỏ để xử lý thuốc tím trước khi cấp vào ao nuôi, hiệu quả loại bỏ O.M và TDS sẽ cao hơn gấp nhiều lần.
Thực hiện bài viết và thực hành: Phòng Kỹ thuật Cty RHINO
Kỹ sư: Nguyễn Thành Phương, Trần Công Việt.
